Aktualizacja Stanowiska Rządu RP ws. przyszłości Polityki Spójności po 2013 r. została 30 lipca 2010 r. przyjęta przez Komitet do Spraw Europejskich Rady Ministrów, a następnie 18 sierpnia zatwierdzona przez Radę Ministrów. Dokument ten został zatytułowany „Polityka Spójności jako skuteczna, efektywna i terytorialnie zróżnicowana odpowiedź na wyzwania rozwojowe Unii Europejskiej”. Postulaty przedstawione w pierwszym stanowisku Rządu ze stycznia 2008 r. zostały teraz rozwinięte i uszczegółowione. Przedstawiono również zupełnie nowe pomysły na unijne wsparcie strukturalne w latach 2014-2020.

Gdy w styczniu 2008 r. Rząd przyjmował pierwsze stanowisko ws. przyszłości Polityki Spójności po 2013 r. , debata unijna w tym temacie dopiero się rozpoczynała. Wówczas Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przedstawiło koncepcję Polityki Spójności, która została przystosowana do realizacji celów prorozwojowych całej UE, pasowała do zmieniających się priorytetów i wyzwań oraz miała na celu zwiększenie potencjału rozwojowego i konkurencyjności globalnej wszystkich europejskich regionów. Koncepcja promowała zintegrowane podejście, uwzględniając aspekty gospodarcze, społeczne i terytorialne.

Rząd wskazał również na pozytywne efekty realizacji programów Polityki Spójności, zwłaszcza przestawienie instytucji na nowoczesne modele wieloletniego i wieloszczeblowego zarządzania. Tym samym potwierdził, że Polityka Spójności powinna być kontynuowana w przyszłym okresie programowania, mając umocowanie w Traktacie i działając w oparciu o sprawdzony system realizacji.

Po blisko trzech latach nadszedł moment, gdy aktualizacja pierwszego stanowiska stała się konieczna.

Po pierwsze, postęp w debacie unijnej jest już spory i można go wyznaczyć takimi dokumentami , jak:

• Zielona Księga ws. spójności terytorialnej (oraz stanowisko Rządu w tej sprawie),
• raport prof. Fabrizio Barca pt. An Agenda for a Reformed Cohesion Policy,
• Reflection Paper komisarz Danuty Hübner,
• Orientation Paper komisarza Pawła Sameckiego,
• czy Sprawozdanie strategiczne 2010 dotyczące realizacji programów na lata 2007-2013 z marca 2010 r.

Po drugie, duże zaangażowanie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego w jej stymulowanie za pomocą szeregu inicjatyw i dokumentów problemowych przynosi już efekty  w postaci przekonania innych państw członkowskich oraz Komisji do polskiej koncepcji.

Po trzecie, doświadczenia z wdrażania programów w obecnej i poprzedniej perspektywie, negocjacji dwóch pakietów uproszczeniowych oraz rezultaty prowadzonych przez Ministerstwo prac analityczno-ewaluacyjnych doprowadziły do wyciągnięcia szeregu wniosków nt. przyszłego kształtu Polityki Spójności.

Po czwarte, debata nt. przyszłości tej polityki jest również silnie powiązana z innymi debatami unijnymi: ws. przeglądu budżetu, skutków kryzysu ekonomiczno-finansowego oraz nowej strategii gospodarczej Europa 2020. Zdaniem Rządu Rzeczypospolitej Polskiej Polityka Spójności ma tu szczególną rolę do odegrania:

• ułatwia niwelowanie negatywnych skutków kryzysu odczuwanych przez obywateli i przedsiębiorców całej UE,
• zapewnia ciągłość realizacji długofalowych celów rozwojowych oraz
• jest stymulatorem koniecznych przemian strukturalnych.

W nowym stanowisku Rząd Rzeczypospolitej Polskiej proponuje wzmocnienie wpływu Polityki Spójności na rozwój UE oraz zwiększenie jej efektywności i skuteczności poprzez realizację poniższych postulatów:


1. Strategiczne podejście
Dalszy rozwój gospodarczy, społeczny i terytorialny UE wymaga wzmocnienia strategicznego podejścia do rozwoju. Głównymi elementami zmian powinny być:

• otwarta, partnerska, poświęcona kwestiom strategicznym debata między Komisją Europejską (KE) a aktorami procesów rozwojowych wszystkich właściwych szczebli. Należy ją oprzeć na dowodach i sprawdzonych przykładach (evidence-based policy),
• wzmocnienie instytucjonalne, oraz
• zreformowany system dokumentów strategicznych na poziomie wspólnotowym i krajowym.

2. Koordynacja
Aby osiągnąć możliwie spójny system realizacji polityk UE należy przede wszystkim wykorzystać potencjał już istniejących polityk i instrumentów realizacji, w tym Polityki Spójności. Należy też unikać nadmiernej rozbudowy systemów na poziomie wspólnotowym i krajowym.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwia się propozycjom prowadzącym do tworzenia nowych instrumentów sektorowych oraz wyłączania z Polityki Spójności Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności. Sprawność mechanizmów koordynacyjnych w ramach Polityki Spójności będzie zależeć od stopnia  harmonizacji jej funduszy, zasad implementacji oraz powrotu do idei projektów zintegrowanych.

3. Architektura celów
Układ celów Polityki Spójności powinien obejmować wszystkie regiony UE oraz odzwierciedlać dotychczasowy podział na osobne Cele dla regionów słabiej (Cel 1) i lepiej rozwiniętych (Cel 2). Regiony przejściowe powinny stanowić część Celu 1.

Różnice między poszczególnymi Celami powinny być widoczne zarówno w poziomie alokacji środków (koncentracja na regionach najsłabiej rozwiniętych), jak i w zakresie interwencji funduszy. Cel 3 powinien pozostać osobnym celem Polityki Spójności.

4. Koncentracja tematyczna
Koncentracja tematyczna jest niezbędna by zapewnić właściwe ukierunkowanie środków oraz by wsparcie w skuteczny i widoczny sposób oddziaływało na sytuację społeczno-gospodarczą UE. Konieczne jest:

• zdefiniowanie ograniczonej liczby priorytetów,
• stosowne do nich określenie zakresu interwencji funduszy zgodnie ze strategią Europa 2020 oraz
• właściwe ich „zaadresowanie” z punktu widzenia terytorialnego.

5. Warunkowość
Ważnym elementem wzmacniającym efektywność i skuteczność polityk UE będzie szersze zastosowanie mechanizmów warunkowości - przede wszystkim w postaci zachęt, także finansowych a nie tylko sankcji i kar powiązanych z polityką makroekonomiczną.

Konieczne będzie zatem utworzenie wyspecjalizowanych rezerw strukturalnych w ramach stosownych polityk UE. Rezerwa utworzona w ramach Polityki Spójności powinna stanowić przede wszystkim czynnik aktywizujący państwa członkowskie do usunięcia barier osłabiających oddziaływanie funduszy strukturalnych.

6. Podejście terytorialne
Asymetryczne oddziaływanie wyzwań oraz różnorodność potencjału państw członkowskich oraz ich regionów narzuca konieczność wzmocnienia podejścia terytorialnego w uzupełnieniu do podejścia sektorowego. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej nawołuje do wykorzystania dotychczasowego dorobku UE w obszarze terytorialnego i zintegrowanego podejścia do rozwoju. Polityka Spójności powinna kontynuować i wzmacniać takie podejście w swoim systemie, jak i przenosić najlepsze praktyki na pozostałe polityki rozwojowe UE.

7. Reforma Systemu Wdrażania
Dla zapewnienia lepszej i sprawniejszej realizacji celów stawianych przed Polityką Spójności, jej zasady i przepisy implementacyjne powinny zostać poddane gruntownej rewizji celem usprawnienia procesu wdrażania i zwiększenie jej efektywności. Kwestie zgodności proceduralnej i tempa absorpcji środków nie mogą przeważać nad skutecznym i efektywnym planowaniem interwencji lub ograniczać możliwość wspierania nowatorskich projektów obarczonych pewnym ryzykiem realizacyjnym.

Dlatego niezbędna jest gruntowna analiza najczęstszych źródeł błędów w Polityce Spójności oraz sformułowanie nowych sposobów zastosowania w praktyce zasady proporcjonalności w celu obniżenia obciążeń administracyjnych, racjonalizacji procedur.

Pobierz pliki:
Stanowisko Rządu Rzeczypospolitej Polskiej ws. przyszłości Polityki Spójności po 2013 r. „Polityka Spójności jako skuteczna, efektywna i terytorialnie zróżnicowana odpowiedź na wyzwania rozwojowe Unii Europejskiej”  (192 KB)  

Official Position of the Republic of Poland on the future of Cohesion Policy after 2013. “Cohesion Policy as an efficient, effective and territorially differentiated response to EU development challenges” (186 KB)