|
|
Realizacja Funduszu Spójności
2007-11-29
 Podstawowe informacje o Funduszu Spójności
 Realizacja Funduszu Spójności od 2000 r. do 2006 r.
 Projekty drogowe realizowane w ramach FS  - wg stanu na koniec grudnia 2006 r.
 Projekty kolejowe realizowane w ramach FS - wg stanu na koniec grudnia 2006 r.
 Projekty środowiskowe realizowane w ramach FS - cz. 1 - wg stanu na koniec grudnia 2006 r.
Projekty środowiskowe realizowane w ramach FS - cz. 2 - wg stanu na koniec grudnia 2006 r.
Podstawowe informacje
Fundusz Spójności powstał na mocy Traktatu z Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej z 1991 r., który wszedł w życie w 1993 r. Fundusz Spójności został powołany w celu zmniejszania różnic w poziomie gospodarczo-społecznym krajów i regionów Unii Europejskiej. Różnice w poziomie ekonomicznym pojawiły się wraz z przyjmowaniem do Unii kolejnych państw członkowskich, których wyniki gospodarcze odbiegały od państw najbardziej rozwiniętych. W dalszej perspektywie zapewnienie równowagi gospodarczej i społecznej krajów członkowskich wiązało się z planami wprowadzenia unii gospodarczo-walutowej. Fundusz Spójności miał dostarczyć wsparcia finansowego na realizację dużych inwestycji związanych z rozwojem lub modernizacją infrastruktury transportowej i ochrony środowiska.
Przed rozszerzeniem Unii Europejskiej w maju 2004 r. z pomocy w ramach Funduszu Spójności korzystały cztery kraje: Grecja, Hiszpania, Irlandia i Portugalia. Od 1 styczna 2004 r. do wsparcia z Funduszu Spójności przestała kwalifikować się Irlandia. Dzięki pomocy z Funduszu Spójności kraje te mogły osiągnąć kryteria konwergencji dla unii gospodarczej i walutowej, a także kontynuować inwestycje infrastrukturalne. Od dnia 1 maja 2004 r., oprócz wyżej wymienionych państw członkowskich, z pomocy Funduszu Spójności korzysta 10 nowych państw członkowskich, w tym Polska.
Cele
Fundusz Spójności jest instrumentem polityki strukturalnej Unii Europejskiej, lecz nie zalicza się do funduszy strukturalnych. Pomoc z Funduszu Spójności ma zasięg krajowy, a nie regionalny jak w przypadku funduszy strukturalnych. Celem nadrzędnym funduszu jest wzmacnianie spójności społecznej i gospodarczej Unii poprzez finansowanie dużych projektów tworzących spójną całość w zakresie ochrony środowiska i infrastruktury transportowej. Pomoc Unii Europejskiej dla sektora środowiska i sektora transportu odzwierciedla filozofię trwałego i zrównoważonego rozwoju. Polega ona na zwiększaniu produktywności i konkurencyjności gospodarki głównie poprzez rozwój infrastruktury transportowej, lecz zarazem nie kosztem środowiska i jego zasobów, a przez to - kosztem przyszłych pokoleń.
Fundusz Spójności współfinansuje przede wszystkim projekty służące rozwojowi infrastruktury publicznej. Pomiędzy projektami z zakresu ochrony środowiska i infrastruktury transportowej musi być zachowana równowaga podziału funduszy, która została ustanowiona na poziomie 50% dla każdego sektora.
Warunki pomocy
Środki Funduszu Spójności są kierowane do państw członkowskich, w których produkt narodowy brutto (PNB) na jednego mieszkańca jest niższy niż 90% średniej w państwach Unii Europejskiej, oraz w których opracowany został program zmierzający do spełnienia kryteriów konwergencji ustalonych w art. 104 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W przypadku, gdy kraj członkowski nie dotrzyma programu konwergencji dla unii gospodarczej i walutowej, przyznane fundusze mogą zostać wstrzymane.
Projekty finansowane z Funduszu Spójności powinny być zgodne z postanowieniami traktatów, przyjętymi zgodnie z nimi instrumentami oraz politykami wspólnotowymi łącznie z polityką ochrony środowiska, transportową, w dziedzinie sieci transeuropejskich, polityką konkurencji oraz polityką zamówień publicznych.
Budżet
Przy wyznaczaniu alokacji środków z Funduszu Spójności dla danego kraju brana jest pod uwagę liczba ludności, PNB na jednego mieszkańca, powierzchnia kraju oraz inne czynniki społeczno-ekonomiczne np. deficyt w obszarze infrastruktury transportowej w kraju odbiorcy wsparcia. Pomoc z Funduszu wraz z transferami z funduszy strukturalnych nie powinna przekroczyć 4% PKB kraju beneficjenta.
Zgodnie z postanowieniami Traktatu o Przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej na zobowiązania (commitments) podejmowane przez nowe Państwa Członkowskie w ramach interwencji Funduszu Spójności, Unia Europejska przeznaczyła na lata 2004 - 2006 środki finansowe w wysokości 7 590,5 mln euro według cen z 1999 r.
Biorąc pod uwagę kryteria stosowane przy wyznaczaniu wstępnej alokacji oraz wysokość środków finansowych przeznaczonych na zobowiązania w obecnym okresie programowania alokacja dla Polski, określona w Traktacie Akcesyjnym, waha się w przedziale od 45,65 % do 52,72 % całości środków. Oznacza to, że począwszy od 2004 r. roczne zobowiązania dla Polski będą wahać się w następujących przedziałach (według cen z grudnia 2003 r.):
|
Rok |
Przedziały zobowiązań dla Polski w mln euro |
Średnie zobowiązania dla Polski w mln euro |
|
2004 |
1312,9 – 1516,3 |
1 414,6 |
|
2005 |
1086,5 – 1254,7 |
1 170,6 |
|
2006 |
1478,9 – 1707,9 |
1 593,4 |
|
2004-2006 |
3878,3 – 4478,9 |
4178,6 |
Tak więc średnia alokacja dla Polski w latach 2004-2006 wynosi 4178,6 mln euro. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady 1164/94/WE przyznane Polsce środki Funduszu Spójności będą w równym stopniu wspierać obydwa obszary priorytetowe: środowisko i transport.
Realizacja Funduszu Spójności od 2000 r do 2006 r.
Fundusz Spójności współfinansuje duże projekty dotyczące ochrony środowiska i infrastruktury transportowej. W całej perspektywie finansowej 2000-2006 Polska ze środków FS wykorzysta prawie 5 640 mln euro.
Obecnie z Funduszu Spójności współfinansowanych jest 130 projektów, w tym 90 projektów w sektorze środowiska, 38 projektów w sektorze transportu i 2 projekty pomocy horyzontalnej (Lista projektów FS zatwierdzonych w latach 2000-2006  )
Pod koniec 2005 r. stan realizacji projektów zatwierdzonych zarówno w ramach ISPA, jak i nowych projektów Funduszu Spójności nie był satysfakcjonujący. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego dokonało przeglądu całego systemu zarządzania i kontroli, jak i poszczególnych projektów.
Podjęte działania naprawcze
Realizacja wielu projektów była spowolniona z powodu protestów podczas procesów przetargowych. Dlatego podjęto prace nad przygotowaniem projektu nowelizacji ustawy Prawo Zamówień Publicznych, mającej na celu uproszczenie i skrócenie procedur dla zamówień oraz uporządkowanie postępowań protestacyjnych i odwoławczych. Ustawa weszła w życie 25 maja 2006 r.
Kolejną systemową zmianą było uproszczenie systemu sprawozdawczości. Zmniejszono częstotliwość i liczbę przygotowywanych sprawozdań oraz usprawniono proces wnioskowania o płatności z KE poprzez skrócenie czasu weryfikacji dokumentów.
Równocześnie Ministerstwo Rozwoju Regionalnego wraz z Ministerstwem Środowiska, Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Ministerstwem Transportu dokonało przeglądu poszczególnych projektów pod kątem terminowości ich realizacji oraz wypełniania warunków środowiskowych, które wstrzymywały płatności dla części projektów. W wyniku tej analizy, Minister Rozwoju Regionalnego zorganizowała spotkania wyjaśniające z Beneficjentami najbardziej zagrożonych projektów, na których zostali oni zobowiązani do wprowadzenia programów naprawczych. Dokonano też uaktualnienia harmonogramów wszystkich projektów.
Obecnie MRR na bieżąco monitoruje projekty zwracając uwagę przede wszystkim na dotrzymywanie przez Beneficjentów zakładanych harmonogramów realizacji projektów oraz wypełnianie warunków środowiskowych.
Oszczędności i środki do zagospodarowania
W trakcie realizacji projektów współfinansowanych ze środków FS dopuszczalne jest dokonywanie uzasadnionych zmian w ich zakresie, planie finansowym, bądź terminie zakończenia, a każda z proponowanych w projektach zmian jest szczegółowo analizowana przez KE. Dodatkowo ze względu na fakt, iż rok 2006 jest ostatnim rokiem, w którym mogą zostać przyjęte kolejne projekty z Funduszu Spójności oraz zostać finansowo zmienione realizowane projekty, dokonano analizy wszystkich projektów pod kątem pełnego wykorzystania środków dla Polski.
Okazuje się, iż w przypadku wielu projektów wstępnie szacowana wartość realizowanych w ramach projektu kontraktów jest wyższa od ich faktycznej wartości. Na 60 projektów modyfikowanych w 2006 r. zmiany finansowe znajdują się w 44 projektach. W wyniku tej analizy w większości projektów uwalniane są dodatkowe środki o wartości prawie 414 mln euro, w tym najwięcej oszczędzonych środków pochodzi z projektów drogowych – 349 mln euro. „Zaoszczędzone” środki zostaną przekazane na nowe projekty, czekające na zatwierdzenie przez KE w br. (Zmiany finansowe w projektach ).
Po uwzględnieniu wszystkich dokonywanych zmian finansowych w projektach FS kwota pozostająca do zagospodarowania przez Polskę w roku 2006 wynosi prawie 360 mln euro. Łączna kwota już zagospodarowanych środków z Funduszu Spójności wynosi 5 280 mln euro, co oznacza, iż w całej perspektywie finansowej 2000-2006 Polska wykorzysta niemal 5 640 mln euro ze środków FS.
Stan realizacji projektów FS na koniec czerwca 2007 r.
Według stanu na koniec czerwca 2007 r. łączna wartość podpisanych kontraktów w ramach projektów wyniosła ok. 5,32 mld euro, co stanowi ponad 66 proc. sumy kosztów kwalifikowanych (7,86 mld euro). Kwota środków wypłaconych wykonawcom przez beneficjentów wynosiła 2,32 mld euro.
Zobacz:
Stan realizacji Funduszu Spójności w II kwartale 2007 r.
Realizacja Funduszu Spójności wg stanu na 30 czerwca 2007 r. (dane w tys. euro)
Wysokość środków przekazanych z Komisji Europejskiej w formie zaliczek oraz refundacji wyniosła na koniec czerwca 2007 r. 1,53 mld euro. Dla porównania – na koniec 2006 r. wartość ta wynosiła 1,35 mld euro, natomiast na koniec 2005 r. 827 mln euro.
Wartość płatności otrzymanych z KE
Sukcesy we wdrażaniu
Zarówno Beneficjenci, jak i instytucje zaangażowane we wdrażanie Funduszu Spójności w Polsce mają już bogate doświadczenie. Na przestrzeni lat udało się wspólnie rozwiązać wiele problemów, co powinno się przełożyć na pomyślne zakończenie realizacji projektów FS z perspektywy finansowej 2000–2006 oraz sprawniejsze wdrażanie projektów w perspektywie finansowej 2007–2013.
Dotychczasowym sukcesem jest między innymi ostateczny podział całej alokacji środków Funduszu dla Polski. Wskutek dokonanych analiz, weryfikacji realizowanych projektów oraz odpowiedniego zmodyfikowania niemal połowy z nich w roku 2006 udało się rozdysponować pełną kwotę dostępnych dla Polski środków. Ich wykorzystanie zależy teraz od sprawnej realizacji projektów, w tym zwłaszcza odpowiedniego tempa wydatkowania, a także rozwiązania podstawowych problemów w realizacji inwestycji.
Trudności i działania zaradcze
Poziom absorpcji środków Funduszu Spójności, szczególnie w sektorze środowiska nie jest jednak wystarczający. Do najpoważniejszych barier należy niedoszacowanie wartości projektów na etapie planowania, co skutkuje niedoborem środków na dalszą realizację.
Działania mające na celu poprawę absorpcji zostały już wdrożone. Są to m.in. analiza i odpowiednie modyfikacje realizowanych projektów, rozwiązania systemowe – zmiany w umowach dofinansowania projektów FS, identyfikacja i analiza problemów wspólnych dla wielu realizowanych inwestycji, spotkania z Beneficjentami realizującymi projekty szczególnie zagrożone oraz wypracowanie indywidualnych działań zaradczych.
Pobierz plik:
Lista projektów FS zatwierdzonych w latach 2000-2006 
Zmiany finansowe w projektach (stan na koniec marca 2006 r.)
Prezentacja nt. Funduszu Spójności 2000-2006
Zobacz także:
Informacja z VI posiedzenia Komitetu Monitorującego Strategię wykorzystania Funduszu Spójności (21 czerwca 2007 r.)
Informacja z konferencji prasowej na temat FS (22 lutego 2007 r.)
Informacja z konferencji prasowej na temat FS (31 lipca 2006 r.)
Strona internetowa na temat Funduszu Spójności
|
|